Ο Όμιλος Καβάλας για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας (Ο.Δ.Ε.Γ.), την Κυριακή 21 Ιουνίου 2026, πραγματοποίησε εκδρομή στα Πομακοχώρια Ξάνθης. «Η εκδρομή μάς έφερε σε επαφή με μία από τις πιο όμορφες και παράξενες περιοχές της πατρίδας μας. Διασχίσαμε το κεντρικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης και πήραμε μία γεύση από τα Πομακοχώρια της Ξάνθης.
Πρώτος σταθμός, η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση «Πλέτενο». Το «Πλέτενο» γεννήθηκε μέσα από μία εργασία προσομοίωσης επιχείρησης στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας του Κενταύρου (το μεγαλύτερο σε πληθυσμό Πομακοχώρι), όπου οι μαθήτριες αποφάσισαν να κάνουν το πάθος τους για χειροποίητες δημιουργίες, που συνδυάζουν την παράδοση με το σύγχρονο ντιζάιν (τσάντες, αξεσουάρ, είδη σπιτιού, υφαντά, κεντήματα), επάγγελμα. Μετά από σθεναρές προσπάθειες, κατάφεραν και νοίκιασαν το παλιό φυλάκιο που μέχρι το 1995 απέκλειε τα Πομακοχώρια από τον υπόλοιπο Νομό Ξάνθης (εκεί που βρισκόταν η διαβόητη «μπάρα»).
Με την σημερινή χρήση του, το κτήριο αυτό σηματοδοτεί την πρόθεση των Πομάκων γυναικών να βγουν από τα στενά όρια των χωριών τους και να ενταχθούν δυναμικά στην αγορά εργασίας, χωρίς ωστόσο να προδίδουν τις παραδόσεις τους. Εκεί, μάς κέρασαν χυμό από κράνα που συλλέγουν στα βουνά τους και μάς μίλησαν για την εμπειρία τους.
Οι Πομάκοι είναι ένας λαός, μία εθνοτική ομάδα, που δύσκολα μπαίνει σε καλούπια. Η γλώσσα τους, αποκλειστικά προφορική μέχρι πριν από 20 χρόνια, είναι ένα πρωτοσλαβικό ιδίωμα που μοιάζει με τα βουλγαρικά. Η θρησκεία τους είναι το ορθόδοξο σουνιτικό Ισλάμ, αλλά και ο Μπεκτασισμός. Χωριά Πομάκων βρίσκονται εκατέρωθεν των συνόρων με την Βουλγαρία. Είναι ένας λαός «παλίμψηστο» γλωσσών, θρησκειών, και παραδόσεων. Έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης αρκετών επιστημόνων στην Ελλάδα, την Βουλγαρία, και την Τουρκία. Στα μειονοτικά σχολεία διδάσκονται τούρκικα, λίγα ελληνικά και αραβικά.
Δεύτερος σταθμός της εκδρομής ήταν η Σμίνθη και το νέο λευκό τζαμί. Η κατασκευή του άρχισε το 2008, για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες της πολυπληθούς κοινότητας, αλλά μέχρι το 2015 που ολοκληρώθηκε, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είχε ήδη μεταναστεύσει στην δυτική Ευρώπη, λόγω της οικονομικής κρίσης.
Επόμενος σταθμός οι Θέρμες, όπου κάποιοι συμμετέχοντες βούτηξαν στις καυτές ανοιχτές βάθρες με τα ιαματικά νερά. Μεσημεριανό γεύμα στην παραδοσιακή ταβέρνα του Καλεμτζή. Κατεβαίνοντας το βουνό στην επιστροφή, επισκεφθήκαμε το παλαιό βυζαντινό λουτρό των Θερμών, που είναι ακόμα σε χρήση από τους ντόπιους, τον μικρό φροντισμένο τεκέ (χώρο προσευχής) και, μετά από μικρή περιπετειώδη ανάβαση, το ανάγλυφο του Μίθρα Ταυροκτόνου.
Τελευταίος σταθμός ο Εχίνος, ένα σημαντικό κεφαλοχώρι των Πομάκων, με τρία τεμένη και πλούσια ιστορία. Κατά την Γερμανική εισβολή της 6ης Απριλίου 1941, το οχυρό του Εχίνου (μέρος της περίφημης «Γραμμής Μεταξά») κράτησε τους Γερμανούς τρεις ολόκληρες μέρες, χάρη στην γνώση και την γενναιότητα των Πομάκων, που υποστήριξαν με αυτοθυσία τον ελληνικό στρατό. Στον Εχίνο επισκεφθήκαμε το παλαιό τζαμί «Καρατζά Αχμέτ» που χτίστηκε στην βάση ενός αρχαιότερου τεκέ, αποδεικνύοντας το πολυεπίπεδο της τοπικής θρησκευτικής παράδοσης. Μόλις είχε τελειώσει μία θρησκευτική τελετή για τις μητέρες των εφήβων Πομάκων και συναντήσαμε πολλές κυρίες με χρυσοποίκιλτες μαντήλες, με τις οποίες μιλήσαμε φιλικά. Η εκδρομή τελείωσε με έναν καφέ στην δροσερή παλιά πόλη της Ξάνθης, δίπλα στον ποταμό Κόσυνθο.
Η Έλενα Γκώγκου, βοτανογνώστρια, λάτρης και μελετήτρια της περιοχής, ήταν συνοδός σε όλη την εκδρομή. Με την γλυκύτατη αφήγηση της, μεταλαμπάδευσε στους συμμετέχοντες πολλά στοιχεία για τις παραδόσεις, την ιστορία και την ιδιαίτερη χλωρίδα της οροσειράς της Ροδόπης», αναφέρει δελτίο Τύπου.
