Στις χρηματοοικονομικές αγορές δεν αρκούν οι γνώσεις, τα διαγράμματα και οι αριθμοί. Πολύ συχνά, ο μεγαλύτερος εχθρός της επενδυτικής επιτυχίας είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Τα συναισθήματα και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί επηρεάζουν τις αποφάσεις μας πολύ περισσότερο από όσο αντιλαμβανόμαστε.
Οι ειδικοί της συμπεριφορικής οικονομικής αποκαλούν αυτά τα επαναλαμβανόμενα λάθη γνωστικές στρεβλώσεις. Πρόκειται για νοητικές «παγίδες» που δεν σχετίζονται με έλλειψη γνώσεων, αλλά με τον τρόπο που ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται την πληροφορία και τον κίνδυνο.
Μία από τις πιο συνηθισμένες στρεβλώσεις είναι το ένστικτο της αγέλης. Όταν βλέπουμε πολλούς επενδυτές να αγοράζουν, ή να πωλούν, νιώθουμε την ανάγκη να ακολουθήσουμε. Η συμπεριφορά αυτή έχει βαθιές εξελικτικές ρίζες, όμως στις αγορές οδηγεί συχνά σε είσοδο σε υπερτιμημένες επενδύσεις ή σε πανικόβλητες πωλήσεις στις διορθώσεις.
Εξίσου σημαντική είναι η αποστροφή προς τη ζημία. Οι άνθρωποι φοβούνται τις απώλειες πολύ περισσότερο από όσο χαίρονται τα κέρδη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κρατούν ζημιογόνες θέσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και να ρευστοποιούν πρόωρα κερδοφόρες επενδύσεις, υπονομεύοντας τη μακροπρόθεσμη απόδοσή τους.
Μία ακόμα παγίδα είναι η στρεβλότητα της επικαιρότητας. Όταν οι αγορές ανεβαίνουν για μεγάλο διάστημα, πολλοί επενδυτές θεωρούν ότι η άνοδος θα συνεχιστεί επ’ αόριστον. Το πρόσφατο παρελθόν αποκτά υπερβολική σημασία, ενώ η ιστορική εμπειρία, οι κύκλοι και οι κίνδυνοι παραμερίζονται.
Τέλος, ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η υπερβολική αυτοπεποίθηση που εμφανίζεται μετά από επιτυχημένες επενδυτικές αποφάσεις. Τα κέρδη συχνά αποδίδονται αποκλειστικά στις προσωπικές ικανότητες, ενώ υποτιμάται ο ρόλος της τύχης και των συνθηκών της αγοράς. Το αποτέλεσμα είναι η ανάληψη μεγαλύτερου ρίσκου χωρίς επαρκή έλεγχο.
Οι γνωστικές στρεβλώσεις δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως. Αποτελούν μέρος της ανθρώπινης φύσης. Η ουσιαστική διαφορά μεταξύ επιτυχημένων και μη επιτυχημένων επενδυτών βρίσκεται στην επίγνωση και τη διαχείρισή τους.
Η πειθαρχία, οι σαφείς κανόνες και η συστηματική διαχείριση ρίσκου λειτουργούν ως αντίβαρο στις συναισθηματικές αποφάσεις. Όποιος κατανοεί πώς σκέφτεται και πώς επηρεάζεται ψυχολογικά, αποκτά ένα κρίσιμο πλεονέκτημα, όχι απέναντι στην αγορά, αλλά απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.
Γιάννης Λαμπρίδης, Money Expert
