Τα πρόσφατα περιστατικά που βλέπουν το φως της δημοσιότητας σχετικά με το bullying στον σχολικό χώρο, μας υπενθυμίζουν, με τον πιο σκληρό τρόπο, ότι πρόκειται για ένα βαθιά υπαρκτό και σύνθετο πρόβλημα. Όταν μάλιστα συνδέεται με ανθρώπινες απώλειες, η ανάγκη για ουσιαστική αντιμετώπιση γίνεται ακόμα πιο επιτακτική. Το φαινόμενο του bullying δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία, ή ομάδα. Αντίθετα, αποτελεί αποτέλεσμα μιας αλληλεπίδρασης παραγόντων που αρχίζουν από το οικογενειακό περιβάλλον και επεκτείνονται στο σχολείο και την ευρύτερη κοινωνία. Η παιδεία που λαμβάνει ένα παιδί στο σπίτι, παίζει καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της συμπεριφοράς του. Παράλληλα, το σχολείο καλείται να ενισχύσει αξίες όπως, ο σεβασμός, η συνεργασία και η υπευθυνότητα σε κάτι που δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις έναντι των παιδιών. Οι εκπαιδευτικοί έχουν έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο όχι μόνο ως μεταδότες γνώσης, αλλά και ως πρότυπα συμπεριφοράς. Το σχολείο δεν είναι χώρος αγγέλων, δυστυχώς τα παιδιά είναι τα θύματα!
Άνθρωποι με ψυχολογικά προβλήματα από τα παιδικά τους χρόνια, που αντί να τα ξεπεράσουν, θα ζήσουν και θα φύγουν με αυτά. Μηδενικά στοιχεία που δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη. Μετά από κάποιο συμβάν, κάποιοι προσπαθούν να κρυφτούν, ενώ άλλοι αλλάζουν στάση. Το θράσος σε αυτόν τον τόπο περισσεύει! Δεν έχουν το δικαίωμα να συνεχίζουν τον ευτελισμό των αξιών και των υποχρεώσεων τους απέναντι στα παιδιά και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Από την ίδια ευθύνη δεν απαλλάσσεται και όποιος κάλυπτε τέτοιες συμπεριφορές στο όνομα της «συναδελφοσύνης» και δεν προστάτευε τα παιδιά. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί και διευθυντές, που θυσίασαν την αξιοπρέπειά τους για ένα ήρεμο σχολικό περιβάλλον, προς όφελος των παιδιών. Η πλειονότητα επιτελεί το έργο της, με αφοσίωση και ευσυνειδησία. Ωστόσο, όπου εμφανίζονται φαινόμενα κακής συμπεριφοράς, ή κατάχρησης εξουσίας, αυτά δεν πρέπει να αγνοούνται, ή να καλύπτονται. Η διαφάνεια και η λογοδοσία είναι απαραίτητες για την διατήρηση ενός υγιούς σχολικού περιβάλλοντος.
Από την άλλη πλευρά και οι γονείς διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Η συνεργασία τους με το σχολείο, καθώς και η στάση που κρατούν απέναντι στους εκπαιδευτικούς και στους θεσμούς, επηρεάζουν άμεσα τα παιδιά. Η υποτίμηση, ή η αμφισβήτηση των εκπαιδευτικών μπροστά στα παιδιά, μπορεί να υπονομεύσει την εκπαιδευτική διαδικασία και να ενισχύσει συμπεριφορές ασέβειας. Εξίσου σημαντική είναι η θεσμική υποστήριξη. Η παρουσία ψυχολόγων και άλλων ειδικών στα σχολεία αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την σωστή κατεύθυνση, καθώς μπορεί να συμβάλλει στην έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση προβλημάτων. Παράλληλα, οι διαδικασίες αντιμετώπισης καταγγελιών πρέπει να είναι αξιόπιστες, δίκαιες και να προστατεύουν ουσιαστικά τα θύματα. Και εδώ θεωρώ απαραίτητη την παρουσία εισαγγελέα για την προστασία των παιδιών και των ευσυνείδητων, διότι σε μία ένορκη διοικητική εξέταση, συχνά το θύμα καταλήγει να είναι ο καταγγέλλων και ο καταγγελλόμενος να προάγεται!
Τέλος, δεν μπορεί να αγνοηθεί ο ρόλος της ευρύτερης κοινωνίας και του δημόσιου λόγου. Όταν η αντιπαράθεση και η απαξίωση κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο, τα πρότυπα που μεταφέρονται στους νέους δεν είναι τα επιθυμητά. Η καλλιέργεια κουλτούρας σεβασμού και υπευθυνότητας είναι συλλογική ευθύνη. Το σχολείο δεν είναι ένας αποκομμένος χώρος· αντικατοπτρίζει την κοινωνία. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του bullying απαιτεί συνεργασία, συνέπεια και διάθεση αυτοκριτικής από όλους. Μόνο έτσι μπορούμε να διασφαλίσουμε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον για τα παιδιά και τους ανθρώπους που υπηρετούν την εκπαίδευση.
