Γεώργης Τσαρουχάς ο νομάρχης-ο βουλευτής Καβάλας

0

Γράφει η Ευθυμία Γ. Πέγιου


Άνοιξε πρόσφατα και λειτουργεί στην αίθουσα του εκθεσιακού κέντρου της Βουλής, Αμαλίας 14, έκθεση στην οποία παρουσιάσθηκαν βιβλία, εφημερίδες, φωτογραφίες, καθώς και διάφορα άλλα ντοκουμέντα από τα γεγονότα της 22ας Μαΐου του 1963, ημέρα κατά την οποία έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη, η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και του Γεώργη Τσαρουχά. Η έκθεση διήρκησε έως το τέλος Μαρτίου, τρέχοντος έτους.

Το 2013, ο Δήμος Καβάλας, γιόρτασε, ως γνωστό, τα «100 χρόνια ελεύθερης Καβάλας», όπου κατά τη διάρκεια των εορταστικών εκδηλώσεων, τιμήθηκε και η μνήμη του δολοφονηθέντος νομάρχη Καβάλας και αργότερα βουλευτή Καβάλας της ΕΔΑ Γιώργη Τσαρουχά. Η αποδοθείσα τιμή στη μνήμη του δολοφονηθέντος τίμησε ιδιαίτερα το Δήμο Καβάλας.

Στην παραπάνω εκδήλωση παραβρέθηκε η κόρη του αείμνηστου, Καίτη Τσαρουχά, η οποία στην ομιλία της αναφέρθηκε αποκλειστικά στο βιογραφικό του πατέρα της, ως αγωνιστή της αριστεράς, όπως και στις λεπτομέρειες της τραγικής εκείνης ημέρας της δολοφονίας του. Ενώ στη συνέχεια αναρτήθηκε σε διαφάνειες το έγγραφο προσωπικό αρχείο του δολοφονηθέντος, χωρίς τελικά να μάθουν οι παρευρισκόμενοι στην εκδήλωση Καβαλιώτες, ποιο ήταν το ομολογουμένως αξιόλογο αυτοδιοικητικό έργο του, πρώτον ως νομάρχης και δεύτερον ως βουλευτής Καβάλας, αξίωμα το οποίο τελικά στάθηκε μοιραίο, γι’ αυτή την ίδια τη ζωή του.

Επειδή η ιστορία των πόλεων, ή των σημαντικών ανθρώπων δεν είναι θεωρητικό μάθημα, αλλά καταγράφεται σύμφωνα με επιβεβαιωμένες μαρτυρίες άλλων ατόμων, με αφορμή την έκθεση των Αθηνών, αλλά και επ’ ευκαιρία των αυτοδιοικητικών εκλογών, θεωρώ επωφελή την παρακάτω αναφορά μου στο προσφερθέν έργο του Γεώργη Τσαρουχά, ως νομάρχη Καβάλας, το οποίο μάλιστα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, διότι πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ανώμαλης μεταπελευθερωτικής περιόδου (1944-45). Περίοδος κατά την οποία διαδραματίσθηκαν θλιβερά γεγονότα, τα οποία στιγμάτισαν αυτή καθ’ αυτή την 13η Σεπτεμβρίου, ημέρα της απελευθέρωσης της Καβάλας.

Έτσι μεταφέρω σε τούτο το γραπτό αποσπάσματα από προσωπικές μαρτυρίες του αείμνηστου Γεώργου Πέγιου, τα οποία καταγράφει στο βιβλίο του με τίτλο: «Κατοχή, Αφελληνισμός-Εθνική Αντίσταση-(1941-1944).

«…Στις 12 του Σεπτέμβρη του 1944, παραμονή της αμφισβητούμενης» μέχρι σήμερα απελευθέρωσης της Καβάλας» καλούνται τα ανώτερα στελέχη της Εαμικής Αντίστασης και του Εργατικού ΕΑΜ νομού Καβάλας να πάρουν μέρος σε σύσκεψη, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως ιστορική. Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του συναδέλφου έμπορα αείμνηστου Κ. Νεολού και κρατήσεως τα ξημερώματα. Βασικά θέματα που συζητήθηκαν ήταν η λειτουργία του θεσμού της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και η εκλογή των μελών της. Έτσι:

…Το αξίωμα του νομάρχη ανατίθεται στον εξαίρετο νομικό Γ. Τσαρουχά, ο οποίος στο εξής θα ήταν ο βασικός παράγοντας και συντονιστής της αυτοδιοίκησης στο νομό της Καβάλας. Φρούραρχος αναλαμβάνει ο Χαρίκος Ιορδάνογλου, ο Γεώργιος Βαισλικός (γιατρός) δήμαρχος Καβάλας, ο Δημήτριος Πετκίδης (καθηγητής) υπεύθυνος του ΕΑΜ Καβάλας, ο Νίκος Ακριτίδης (μαθητής της Σχολής Ευελπίδων) υπεύθυνος της ΕΠΟΝ Καβάλας. Ο Ευάγγελος Μέρκαντας υπεύθυνος του ΚΚΕ Καβάλας. Ο Κωνσταντίνος Ντόλος (έμπορος) υπεύθυνος επισιτισμού Καβάλας. Ο Γεώργιος Πέγιος (καπνεργάτης) πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Καβάλας και ο Γεώργιος Ερυθριάδης ή Πέτρος γενικός υπεύθυνος των ντιστασιακών δυνάμεων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Για την ιστορία πρέπει να γραφεί πως το τότε Νομαρχιακό Συμβούλιο απαρτίστηκε από τους παρακάτω: Τάντηρα (ιδιωτικό υπάλληλο), Γ. Μαυρίδη (καπνέμπορο), Θέμη Παπαδόπο, Γ. Αποστολίδη (έμπορο), Δημ. Παπάζογλου (ιδιωτ. Υπάλληλο), Κ. Ντόλου, Σφάτου (ράπτη), Θεοδόση Χριστοδούλου (καπνεργάτη), Θεολόγη Θακίδη (ελαιοχρωματιστή) και Μανόλη (καπνεργάτη).

Επίσης, το Δημοτικό Συμβούλιο απαρτίστηκε από τους εξής: Γεράσιμο Οικονομίδη (φαρμακοποιό), Λοΐζο (λιμενεργάτη), Κρυωνά (έμπορο), Πέτρου (μηχανικό), Καρέζη (ναυτικό), Πέγιο Γ. (καπνεργάτη), Παρασκευά (καπνεργάτη), Κάππα (οικοδόμο), Ευστρατιάδη και Κυρτσόγλου».

«…πρώτο μέλημα του Τσαρουχά, υπήρξε η δημιουργία Νομαρχιακών Επιτροπών καθώς και συνοικιακών επιτροπών (έδινε μεγάλη σημασία), οι οποίες είχαν ως μέλημά τους: Την οργάνωση της διαλυμένης οικονομίας, της παιδείας, της υγείας, του επισιτισμού (τη διοργάνωση συσσιτίων) και κυρίως την περισυλλογή των εγκαταλελειμμένων Βουλγαρικών κρατικών και ιδιωτικών επιχειρήσεων.

Βασικό όμως πρόβλημα για την κίνηση της τοπικής οικονομίας παρέμεινε πάντα η παραμονή και η ακατανόητη συμπεριφορά των βουλγάρικων δυνάμεων σ’ όλο το χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Και ήταν βασικό πρόβλημα, διότι οι βουλγάρικες αυτές επιχειρήσεις, που δημιουργήθηκαν από το μόχθο Ελλήνων πολιτών και τα αγαθά που αντιπροσώπευαν, θα ήταν η πρώτη πέτρα της τοπικής οικονομίας πάνω στην οποία θα στήριζε η τοπική αυτοδιοίκηση την παραπέρα δράση της…».

«…ενώ δε οι ανάγκες του πληθυσμού πλήθαιναν μέρα με τη μέρα σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, πέρασε αρκετός χρόνος ανεκμετάλλευτος για όλους τους τομείς της αυτοδιοίκησης. Με την επιμονή και συνεχή πίεση όμως του Τσαρουχά και των εκπροσώπων των επιτροπών, όπως και του συνόλου των Καβαλιωτών, οι Βούλγαροι «σύμμαχοί μας» αναγκάστηκαν να παραιτηθούν από τις παράλογες αξιώσεις τους, παραδίδοντας όλα όσα διεκδικούσαν, με πρωτόκολλα παραλαβής στις αρχές της αυτοδιοίκησης».

«…Αμέσως μετά την παράδοση των παραπάνω επιχειρήσεων, δραστηριοποιούνται όλοι οι εργατοϋπάλληλοι δίνοντας καθολικό το «παρών» τους για την αναδιοργάνωση της τοπικής οικονομίας. Η διοίκηση του Εργατικού Κέντρου, επανιδρύει όλα τα εργατοϋπαλληλικά σωματεία με προσωρινές διοικήσεις και καλεί τους εργατοϋπαλλήλους όλων των κλάδων να αναλάβουν με εργοστασιακές επιτροπές την επαναλειτουργία όλων των εγκαταλελειμμένων επιχειρήσεων, που σε τελευταία ανάλυση ήταν ο μόχθος του ίδιου το Καβαλιώτικου λαού. Έτσι:

1) Οι καπνεργάτες με πλήρη συνείδηση, επεξεργάστηκαν τα εγκαταλελειμμένα 9-10 εκατομμύρια κιλά καπνού με φθηνό κόστος.

2) Οι αρτεργάτες με 100 οκάδες αλεύρι έβγαλαν 150 οκάδες ψωμί, αντί των 135 οκάδων.

3 Η ίδια ευσυνείδητη τακτική εφαρμόστηκε και από τους μυλεργάτες και μακαρονοποιούς, τσαγκαράδες, ραφτάδες (οι οποίοι δημιούργησαν ενώσεις), αλιεργάτες και ναυτεργάτες.

Στη σιγαροβιομηχανία του Μαρούλη εργάστηκαν 600 περίπου εργατοτεχνίτες, η παραγωγή δε των εργατών αυτών ήταν το βασικό προϊόν της τοπικής οικονομίας, το οποίο η αυτοδιοίκηση έκανε ανταλλαγή με τρόφιμα από άλλες πόλεις της Ελλάδας για τη διατροφή του πληθυσμού του νομού. Η προσφορά και η αυταπάρνηση εκείνη των εργαζομένων ήταν πραγματικός άθλος.

Άλλοι τομείς που συνέβαλαν ουσιαστικά στο σύντομο εκείνο χρονικό διάστημα των 6 μηνών που λειτούργησε ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης, ήταν τα συνοικιακά γραφεία. Τα συνοικιακά αυτά γραφεία είχαν στενή συνεργασία με την αυτοδιοίκηση, φρόντιζαν δηλαδή με ζήλο τις ανάγκες των συνοικιών. Και οι ανάγκες αυτές ήταν σχολεία, καθαριότητα, δελτία για τρόφιμα, συσσίτια, διανομή ρουχισμού, τακτοποίηση εργατών σε διάφορες δουλειές κτλ. Επίσης, άψογα λειτούργησε η υπηρεσία του εφοδιασμού, η οποία κατά δύναμη, κάλυψε τις ανάγκες διατροφής των κατοίκων του νομού Καβάλας.

Το πρόβλημα της υγείας αντιμετωπίστηκε με το ελάχιστο ιατρικό δυναμικό που είχε απομείνει στην Καβάλα, καθώς και με εθελοντισμό. Συγκεκριμένα η λειτουργία του Σανατορίου «Ελπίς» (ας σημειωθεί ότι οι Βούλγαροι το διατήρησαν σε άριστη κατάσταση, για το φόβο της μεταδοτικής φυματίωσης και στο δικό τους έποικο πληθυσμό). Π.χ. για την ιστορία πρέπει να γραφτεί ότι κατά τη διάρκεια του βαρύ χειμώνα του 1945, ο Τσαρουχάς έκανε έκκληση προς τους Καβαλιώτες, όπως ελλείψει μεταφορικών μέσων, όσοι Καβαλιώτες θέλουν να πάρουν μέρος στη μαζική μεταφορά καυσόξυλων. Έτσι 2.000 περίπου άνδρες και γυναίκες κρατώντας ένα κομμάτι ξύλου, ανηφόρησαν αγκομαχώντας τον κακοτράχαλο ακόμη δρόμο προς το Σανατόριο.

Οι παράγοντες του Εργατικού Κέντρου δίνοντας βήμα στο διψασμένο για πολιτιστική κίνηση λαό της Καβάλας, ίδρυσαν την «Εργατική χορωδία των κανταδόρων», καθώς και Θεατρική Σκηνή, όπου σε έργο του Πρεβελάκη που ανέβηκε στον κινηματογράφο «Αττικόν» πρωταγωνίστρια ήταν η τότε νεαρή Επονίτισσα αείμνηστη Αντιγόνη Βαλάκου.

«…Ο ρόλος της Δημαρχίας στο διάστημα αυτό ήταν μικρός. Με δήμαρχο τον αείμνηστο εξαίρετο επιστήμονα και άνθρωπο Γιώργο Βασιλικό, ο οποίος αργότερα παραιτήθηκε για προσωπικούς λόγους, η Δημαρχία περιορίστηκε σε μικροέργα γύρω από την καθαριότητα. Ο λόγος της περιορισμένης αυτής δράσης ήταν οικονομικός.

Με την παραίτηση του Γ. Βασιλικού γίνονται δημοτικές εκλογές, οι οποίες ανέδειξαν δήμαρχο τον Στέφανο Νικολαΐδη. Γενικός δε γραμματέας της Δημαρχίας ήταν ο Γιάννης Κιρτσόγλου.

Η λαϊκή δικαιοσύνη, με λαϊκό επίτροπο τον Δημήτρη Γλυφό, ήταν και αυτή περιορισμένη σε μικροϋποθέσεις, διότι υπήρχε έλλειψη νομικών.

Επίσης λειτούργησε Λαϊκή Τράπεζα με διευθυντή τον έμπορο Εμμανουήλ Μπόλλα. Αλλά και η λειτουργία αυτής ήταν υποτυπώδης, επειδή δεν υπήρχαν χρήματα. Μόνο λιγοστά λέβα κυκλοφορούσαν ακόμη σ’ όλη την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.

Επίσης οργανώθηκε ο τοπικός τύπος με την έκδοση τριών εφημερίδων της «Νίκης», της «Λευτεριάς» και της «Εργατικής Φωνής», όργανο του Εργατικού Κέντρου Καβάλας.

Τούτο εν συντομία υπήρξε το αυτοδιοικητικό έργο της πρώτης μεταπελευθερωτικής εποχής Τσαρουχά, το οποίο αργότερα μελετήθηκε από τμήμα των Βρυξελών, το οποίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία διότι πραγματοποιήθηκε χωρίς Ελληνικό νόμισμα, αλλά μόνο με ελάχιστα (λέβα) τα οποία εξακολούθησαν να κυκλοφορούν μέχρι την αλλαγή πολιτικής στην Ανατολική Μακεδονία.

Ποιος όμως ήταν ο Γεώργιος Τσαρουχάς που κατά γενική ομολογία έσωσε μαζί με τους συνεργάτες του τους κατοίκους της Καβάλας από την πείνα και την εξαθλίωση; Αντιγράφω από το βιβλίο του Γ. Πέγιου: «…ο αλησμόνητος φίλος Γεώργης Τσαρουχάς, υπήρξε τίμιος αγωνιστής, ηθικός και ανιδιοτελής… Ήταν με λίγα λόγια, ένας από τους λίγους σε ήθος κομμουνιστές που πέρασαν, κατά καιρούς από την Καβάλα, παράνομα και νόμιμα…».

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.